راهنمای جامع پایگاههای داده تاریخ اقتصادی، نهادها و سنجش کمی (کلیومتریکس)
این راهنما بستری نظاممند و طبقهبندیشده به زبان فارسی است که پایگاههای داده آنلاین و کلاندادههای تاریخی را معرفی میکند. این دیتابیسها به طور معمول از ابزارهای اصلی اقتصاددانان سیاسی، مورخان محاسباتی و پژوهشگران — از جمله فیلیپ تی. هافمن در تحلیلهایش پیرامون ریشههای رشد اقتصادی و تکنولوژی نظامی — برای سنجش فرضیات تاریخی هستند.
در این راهنما، علاوه بر معرفی هر پایگاه، متغیرهای کلیدی درون فایلهای داده و روششناسی کاربردی آنها تشریح شده است تا روشن شود هنگام مواجهه با فایلهای داده خام، چطور باید آنها را تحلیل کرد.
فهرست مطالب
-
بخش اول: دیتابیسهای اقتصاد کلان، معیشت و توزیع ثروت
- ۱. پروژه مدیسون (Maddison Project Database)
- ۲. گروه تاریخچه قیمتها و درآمدهای جهانی (GPIH)
- ۳. دیتابیس کلانتاریخ ژوردا-شولاریک-تیلور (JST)
- ۴. پایگاه داده تاریخ هزینه و دستمزد مؤسسه بینالمللی تاریخ اجتماعی (IISH)
- ۵. پایگاه داده کلان تاریخ اداره ملی تحقیقات اقتصادی NBER
- ۶. جدول جهانی پن (Penn World Table – PWT)
- بخش دوم: نهادهای سیاسی، قانون اساسی و حدود توانمندیهای دولتها
- بخش سوم: دیتابیسهای جنگ، بودجههای نظامی و توانمندیهای دفاعی
- بخش چهارم: دیتابیسهای تجارت بینالملل و همتافتگی اقتصادی
- بخش پنجم: دیتابیسهای همتافتگی اجتماعی و کلانتاریخ
- بخش ششم: پورتالهای تجمیع داده و توسعه انسانی
- بخش هفتم: دیتابیسهای اختصاصی ایران (تاریخ اقتصادی، نهادها و جمعیت)
- بخش هشتم: پایگاههای تکمیلی و آمارهای تاریخی منطقهای
- بخش نهم: پایگاههای داده جغرافیا، اقلیم و محیط زیست تاریخی
- راهنمای مشارکت (Contribution)
بخش اول: دیتابیسهای اقتصاد کلان، معیشت و توزیع ثروت
۱. پروژه مدیسون (Maddison Project Database)
توضیحات: پروژهای آکادمیک برای بازسازی و تخمین جمعیت، GDP و تولید ناخالص داخلی سرانه کشورها از دوران باستان تا به امروز که در ادبیات اقتصاد تاریخی ارجاعات گستردهای دریافت کرده است. نسخه ۲۰۲۳ آن توسط Bolt و van Zanden منتشر شده است.
منطق آماری: این پروژه از شاخص «برابری قدرت خرید با مبنای دلاری ثابت» (PPP) استفاده میکند تا تفاوتهای نرخ ارز خنثی شود. در دورههای پیش از قرن بیستم، دادهها بر اساس برآوردهای مورخان محلی زنجیرهسازی (Interpolate) شدهاند.
متغیرهای کلیدی:
countrycode: کد ۳ حرفی استاندارد ایزو برای کشورها (مثلاًIRNبرای ایران).year: سال مورد بررسی (از سال ۱ میلادی تا کنون).gdppc: تولید ناخالص داخلی سرانه بر اساس دلار ثابت سال ۲۰۱۱ (مبنای سنجش رفاه تاریخی).pop: جمعیت کشور به هزار نفر.
نحوه استفاده: برای تحلیلهای مقایسهای بلندمدت و بررسی پدیده «واگرایی بزرگ» (Great Divergence) میان شرق و غرب، متغیر gdppc به کار میرود.
⚠️ در صورت عدم نمایش وبویو: مشاهده مستقیم وبسایت اصلی پروژه مدیسون
۲. گروه تاریخچه قیمتها و درآمدهای جهانی (GPIH)
توضیحات: این پایگاه داده حاوی قیمتهای تاریخی کالاها، نرخ تبدیل دستمزدها به نقره و قدرت خرید روزمره مردم از قرون وسطی تا قرن بیستم در شهرهای بزرگ جهان است.
منطق آماری: برای رفع مشکل تنوع بیپایان ارزها و واحدهای اندازهگیری قدیمی (مانند پوند، من, خروار، رئال)، تمام قیمتها بر اساس وزن نقره بهکاررفته در سکههای محلی در آن سال به «گرم نقره» تبدیل شدهاند تا قابلیت مقایسه جهانی داشته باشند.
متغیرهای کلیدی:
City: شهری که دادهها از آن استخراج شده است.Commodity: نوع کالا (مانند گندم، برنج، زغالسنگ، دستمزد نیروی کار).Price in local currency: قیمت به ارز محلی در همان دوره.Price in silver (grams): معادل قیمت کالا به گرم نقره خالص.
نحوه استفاده: با تقسیم دستمزد اسمی یک کارگر (به گرم نقره) بر قیمت سبد مصرفی او (شامل غلات، سوخت و منسوجات)، میتوان «شاخص رفاه» (Welfare Ratio) را برای سنجش فقر تاریخی محاسبه کرد.
⚠️ در صورت عدم نمایش وبویو: مشاهده مستقیم وبسایت اصلی GPIH
۳. دیتابیس کلانتاریخ ژوردا-شولاریک-تیلور (JST Macrohistory Database)
توضیحات: یکی از منابع برای بررسی تحولات کلان اقتصادی، بانکی و مالی بلندمدت در ۱۷ اقتصاد پیشرفته جهان از سال ۱۸۷۰ به بعد. این دیتابیس شامل ۴۵ متغیر اسمی و واقعی است و بخش اعظمی از خروجی کشورهای پیشرفته را پوشش میدهد.
منطق آماری: این پروژه دادههای سالانه کلان اقتصادی را که پیش از این بهصورت پراکنده در آرشیو بانکهای مرکزی پنهان بود، همگنسازی کرده است.
متغیرهای کلیدی:
gdp: تولید ناخالص داخلی اسمی.loans: کل اعتبارات و وامهای بانکی اعطاشده به بخش خصوصی غیرمالی (سنجش اهرم مالی جامعه).hp: شاخص قیمت مسکن (برای بررسی حبابهای ملکی تاریخی).bill_rate: نرخ بهره کوتاهمدت.rrequity/rrhousin: نرخ بازده واقعی بلندمدت سهام و مسکن (افزودهشده در نسخههای اخیر).
نحوه استفاده: اقتصاددانان سیاسی نسبت متغیر loans به gdp را برای ارزیابی این موضوع به کار میبرند که آیا رشد سریع اعتبارات بانکی پیشبینیکننده بحرانهای مالی بزرگ (مانند رکود بزرگ ۱۹۲۹ یا بحران ۲۰۰۸) بوده است یا نه.
نکته ارجاع: هنگام استفاده از دادههای نرخ بازده، علاوه بر مقاله اصلی JST، باید مقاله ژوردا، نول، کووسینوف، شولاریک و تیلور (۲۰۱۹) در QJE نیز ارجاع داده شود.
⚠️ در صورت عدم نمایش وبویو: مشاهده مستقیم وبسایت اصلی JST
۴. پایگاه داده تاریخ هزینه و دستمزد مؤسسه بینالمللی تاریخ اجتماعی (IISH)
هویت نهادی و اعتبار آکادمیک: مؤسسه بینالمللی تاریخ اجتماعی (IISH یا IISG) مستقر در آمستردام هلند، از معتبرترین آرشیوها و مراکز تحقیقاتی جهان در زمینه تاریخ کار، جنبشهای اجتماعی و روابط اقتصادی-اجتماعی است که در سال ۱۹۳۵ پایهگذاری شد. این مؤسسه حافظ اسناد جنبشهای مدنی و کارگری جهان به شمار میرود و به عنوان هاب کلیدی کلاندادههای تاریخی در زمینه دستمزدها، نابرابریهای جنسیتی و شاخصهای توسعه انسانی پیش از قرن بیستم عمل میکند.
توضیحات: پروژهای متعلق به مؤسسه بینالمللی تاریخ اجتماعی هلند که روی قیمتها و دستمزدهای دوره پیش از آمارهای رسمی مدرن (بهویژه پیش از سال ۱۹۱۴) در اروپا و آسیا تمرکز دارد.
نحوه استفاده: این دیتابیس مکمل خوبی برای دادههای GPIH است و اطلاعات جزئی از بازارهای کار محلی، خیریهها، اسناد صنفی و نوانخانههای قرون گذشته ارائه میدهد.
⚠️ در صورت عدم نمایش وبویو: مشاهده مستقیم وبسایت اصلی IISH
۵. پایگاه داده کلان تاریخ اداره ملی تحقیقات اقتصادی NBER (NBER Macrohistory Database)
هویت نهادی و اعتبار آکادمیک: NBER یک مؤسسه پژوهشی خصوصی و غیرانتفاعی آمریکایی است که در سال ۱۹۲۰ تأسیس شد و از معتبرترین مراکز تحقیقات اقتصادی جهان به شمار میرود. مأموریت آن انجام و انتشار پژوهشهای بیطرفانه اقتصادی برای دانشگاهیان، سیاستگذاران و فعالان اقتصادی است. از دلایل مقبولیت عام این موسسه یکی این است که در ایالات متحده مرجع رسمی تشخیص و اعلام زمان آغاز و پایان رکودهای اقتصادی محسوب میشود.
توضیحات: یکی از قدیمیترین مخازن دادههای اقتصادی تاریخی که در دهههای اولیه فعالیت دفتر ملی تحقیقات اقتصادی آمریکا (NBER) گردآوری شده است. این دیتابیس بیش از ۳۰۰۰ سری زمانی تاریخی دارد که جنبههای مختلف اقتصادهای پیش از جنگ جهانی اول و دوران بین دو جنگ را پوشش میدهد.
منطق آماری: دادهها از اسناد آرشیوی دولتی، گزارشهای بانکهای مرکزی و سرشماریهای صنعتی دوران پیش از مدرنیزاسیون آماری جمعآوری شدهاند.
متغیرهای کلیدی (۱۶ موضوع اصلی):
- تولید (Production): شاخصهای تولید صنعتی بخشبندیشده.
- قیمتها (Prices): شاخصهای قیمت کالاهای مصرفی و صنعتی.
- دستمزدها (Wages): دستمزد روزانه و هفتگی بخشهای مختلف.
- تجارت خارجی (Foreign Trade): واردات و صادرات کشورهای اصلی.
- فعالیت بانکی و پولی (Money): ذخایر طلا، انتشار اسکناس و وامهای بانکی.
پوشش جغرافیایی: عمدتاً آمریکا، انگلستان، فرانسه و آلمان، با برخی دادههای ماهانه و فصلی.
نحوه استفاده: برای بازسازی چرخههای تجاری (Business Cycles) پیش از جنگ جهانی دوم و آزمون مدلهای اقتصاد کلاسیک با دادههای واقعی تاریخی.
⚠️ در صورت عدم نمایش وبویو: مشاهده مستقیم وبسایت اصلی NBER
۶. جدول جهانی پن (Penn World Table – PWT)
هویت نهادی و اعتبار آکادمیک: مرکز رشد و توسعه گرونینگن (GGDC) یک گروه پژوهشی در دانشکده اقتصاد و بازرگانی دانشگاه گرونینگن هلند است که در سال ۱۹۹۲ تأسیس شد. این مرکز به عنوان قطب جهانی مطالعات مقایسهای رشد اقتصادی، بهرهوری و تحلیلهای بلندمدت ساختار اقتصاد شناخته میشود. تخصص متمایز این مرکز، همسانسازی دادههای تاریخی حسابهای ملی کشورها و ارائه تصویرهای آماری دقیق از واگراییهای اقتصادی در مقیاس سدهها است.
توضیحات: پایگاه دادهای در اقتصاد کلان تطبیقی که سطح نسبی درآمد، تولید، نهادهها و بهرهوری بیش از ۱۸۰ کشور را از سال ۱۹۵۰ به بعد ارائه میکند و در ادبیات اقتصاد کلان تطبیقی از پرارجاعترین منابع است. این پروژه با همکاری دانشگاه کالیفرنیا-دیویس و مرکز توسعه و رشد گرونینگن (هلند) بهروزرسانی میشود.
منطق آماری: برخلاف مقایسههای مبتنی بر نرخ تبدیل ارز که اثر معروف به «اثر پن» (Penn Effect) را وارد محاسبات میکنند، این پروژه حسابهای ملی را با قیمتهای بینالمللی مشترک تعدیل میکند تا مقایسه واقعی سطح زندگی میان کشورها ممکن شود.
متغیرهای کلیدی:
rgdpo: تولید ناخالص داخلی واقعی از سمت تولید، به قیمتهای بینالمللی ثابت.rgdpna: تولید ناخالص داخلی واقعی برای مقایسه روند رشد در طول زمان درون یک کشور.ctfp: شاخص بهرهوری کل عوامل تولید (سنجش کارایی نسبی اقتصادها).pop/emp: جمعیت و نیروی کار شاغل.
نحوه استفاده: این دیتابیس بهطور گسترده برای مدلهای رشد تطبیقی، سنجش شکاف بهرهوری میان کشورها و آزمون فرضیات همگرایی اقتصادی استفاده میشود.
⚠️ در صورت عدم نمایش وبویو: مشاهده مستقیم وبسایت اصلی Penn World Table
بخش دوم: نهادهای سیاسی، قانون اساسی و حدود توانمندیهای دولتها
۷. پروژه انواع دموکراسی (Varieties of Democracy – V-Dem & Historical V-Dem)
هویت نهادی و اعتبار آکادمیک: پژوهشکده انواع دموکراسی (V-Dem Institute) مستقر در دپارتمان علوم سیاسی دانشگاه گوتنبرگ سوئد، بزرگترین تشکل دانشگاهی جهان برای مطالعه، سنجش و ارزیابی کیفیت حکمرانی و رژیمهای سیاسی است. این مؤسسه با شبکه بزرگی از هزاران کارشناس بومی در سراسر جهان همکاری میکند تا چندبعدیترین، دقیقترین و بیطرفانهترین شاخصهای دموکراسی و کارآمدی دولتها را تولید کند و امروزه مأخذ اصلی گزارشهای بینالمللی در حوزه آزادیهای مدنی است.
توضیحات: یک دیتابیس توصیفی و تحلیلی در مورد نهادهای سیاسی، دموکراسی و حاکمیت قانون در جهان که بازه زمانی ۱۷۸۹ تا کنون را با بیش از ۲۶۰ شاخص پوشش میدهد و به عنوان یکی از منابع جامع و گسترده در ادبیات علوم سیاسی به شمار میرود.
منطق آماری: V-Dem دموکراسی را به ۵ بعد اصلی (انتخاباتی، لیبرال، مشارکتی، مشورتی و برابرخواهانه) تقسیم میکند و از روش مدلسازی ارزیابی کارشناسان (Bayesian Item Response Theory) برای کاهش خطای انسانی در ارزیابیها استفاده میکند.
متغیرهای کلیدی:
v2x_polyarchy: شاخص دموکراسی انتخاباتی (پولیآرشی).v2x_libdem: شاخص دموکراسی لیبرال (میزان محدودیتهای قانون اساسی بر اکثریت و حفظ حقوق اقلیت).v2x_partip: شاخص دموکراسی مشارکتی.v2x_egaldem: شاخص دموکراسی برابرخواهانه.
نحوه استفاده: به دلیل حجم بسیار بالا (بیش از ۳۱ میلیون نقطه داده)، این دیتابیس برای تحلیلهای رگرسیونی پنل (Panel Data Regression) در نرمافزارهای R یا Stata بسیار مناسب است.
⚠️ در صورت عدم نمایش وبویو: مشاهده مستقیم وبسایت اصلی V-Dem
۸. پروژه مقایسه قانون اساسی (Comparative Constitutions Project – CCP)
توضیحات: این پروژه تمام قوانین اساسی نوشتهشده در جهان را از سال ۱۷۸۹ میلادی تا کنون بر اساس معیارهای ساختار قدرت، حقوق شهروندی و نهادهای قانونی کدگذاری کرده است.
منطق آماری: هر قانون اساسی تاریخی توسط دو کدگذار بهطور مستقل ارزیابی میشود تا پایایی دادهها حفظ شود.
متغیرهای کلیدی:
exec_power: شاخص قدرت قوه مجریه (هرچه بالاتر باشد، اختیارات رئیس دولت بیشتر و کنترل پارلمان کمتر است).leg_power: شاخص قدرت قانونگذاری پارلمان.jud_ind: شاخص استقلال اساسی قوه قضاییه.num_rights: تعداد کل حقوق بهرسمیتشناختهشده شهروندان در قانون اساسی.
نحوه استفاده: این دیتابیس برای سنجش رابطه بین «حقوق مالکیت و محدودیتهای قدرت حاکم» با «رشد اقتصادی بلندمدت» (بررسی فرضیات نهادگرایی جدید) کاربرد دارد.
⚠️ در صورت عدم نمایش وبویو: مشاهده مستقیم وبسایت اصلی CCP
۹. پروژه پولیتی (Polity IV / Polity V)
توضیحات: ارزیابی سالانه ویژگیهای رژیمهای سیاسی جهان و ساختار قدرت در آنها از سال ۱۸۰۰ میلادی به بعد.
منطق آماری: این پروژه حکومتها را بر اساس نحوه انتخاب قوه مجریه، میزان محدودیتهای اعمالشده بر رهبران، و سطح مشارکت سیاسی مردم ارزیابی میکند و دو شاخص مجزا بین ۰ تا ۱۰ میسازد.
متغیرهای کلیدی:
DEMOC: شاخص دموکراسی نهادینهشده (بین ۰ تا ۱۰).AUTOC: شاخص اتوکراسی (استبداد) نهادینهشده (بین ۰ تا ۱۰).POLITY: شاخص نهایی که از فرمولDEMOC - AUTOCبه دست میآید و دامنه آن از ۱۰- (استبداد مطلق) تا ۱۰+ (دموکراسی کامل) است.
نحوه استفاده: در تحلیلهای آماری، معمولاً مقدار شاخص POLITY به سه دسته تقسیم میشود: بین ۱۰- تا ۶- (حکومتهای مستبد)، بین ۵- تا ۵+ (حکومتهای شبهدموکراسی یا آنوکراسی)، و بین ۶+ تا ۱۰+ (دموکراسیهای کامل).
⚠️ در صورت عدم نمایش وبویو: مشاهده مستقیم وبسایت اصلی پروژه پولیتی
۱۰. دیتابیس تاریخ اقتصادی پروس (Prussian Economic History Database – iPEHD)
هویت نهادی و اعتبار آکادمیک: انستیتو پژوهشهای اقتصادی ایفو (ifo Institute) مستقر در مونیخ آلمان، یکی از برجستهترین اتاقهای فکر و مراکز تحقیقات اقتصادی در اروپا است که در سال ۱۹۴۹ تأسیس شد. این موسسه با دانشگاه مونیخ (LMU) همکاری بسیار نزدیکی دارد و در سطح جهان به دلیل انتشار شاخصهای کلیدی فضای کسبوکار آلمان و انجام پژوهشهای ساختاری عمیق روی تاریخ اقتصادی قاره اروپا و پروس شناخته میشود.
توضیحات: مجموعهای از دادههای آماری، مذهبی، آموزشی و ساختاری در سطح شهرستانها (Kreis) برای قرن نوزدهم در پادشاهی پروس (بخش اصلی آلمان امروزی). غنای این دیتابیس عمدتاً ناشی از دقت و انتظام سرشماریهای دولت پروس در آن دوره است.
منطق آماری: استفاده از مستندات سرشماریهای دولتی پروس در قرن ۱۹.
نحوه استفاده: این دیتابیس برای ارزیابی فرضیات کلاسیک اقتصاد سیاسی (مانند نظریه ماکس وبر درباره اخلاق پروتستان و روح سرمایهداری) و سنجش اثر مذهب بر سواد و انباشت سرمایه انسانی به کار میرود.
⚠️ در صورت عدم نمایش وبویو: مشاهده مستقیم وبسایت اصلی iPEHD
بخش سوم: دیتابیسهای جنگ، بودجههای نظامی و توانمندیهای دفاعی
۱۱. پروژه همبستههای جنگ (Correlates of War – COW)
توضیحات: یک مرجع استاندارد در روابط بینالملل و تاریخ نظامی برای تحلیل جنگها، اتحادها و توانمندیهای نظامی کشورها. کلیدیترین بخش آن «دیتابیس توانمندیهای مادی ملی» (NMC) است.
منطق آماری: شاخص نهایی این دیتابیس یعنی CINC بر اساس سهم نسبی هر کشور از ۶ مولفه اساسی مادی در کل جهان محاسبه میشود تا وزن واقعی قدرت هر کشور مشخص شود.
متغیرهای کلیدی:
milex: مخارج نظامی کشور به هزار دلار آمریکا.milper: تعداد پرسنل فعال نظامی به هزار نفر.irst: میزان تولید آهن و فولاد کشور به هزار تن (سنجش توان صنعتی برای پشتیبانی از جنگ).CINC: میانگین سهم کشور از ۶ متغیر مادی در کل جهان (شاخص نهایی قدرت مادی بین ۰ تا ۱).
نحوه استفاده: برای سنجش احتمال پیروزی یا توازن قوا در یک دوره تاریخی خاص، متغیر CINC کشورهای رقیب با هم مقایسه میشود.
⚠️ در صورت عدم نمایش وبویو: مشاهده مستقیم وبسایت اصلی COW
۱۲. پایگاه داده مالیه دولتهای اروپایی (ESFDB)
توضیحات: مرجعی برای ارزیابی آمارهای مالیاتی، مخارج جنگی، ساختار بدهیهای ملی و درآمدهای دولتی کشورهای اروپایی از قرن ۱۲ تا ۱۹ میلادی.
نحوه استفاده: دادههای خام معمولاً بر اساس پولهای ملی قدیمی (مانند «لیور» فرانسه یا «شیلینگ» انگلیس) هستند. برای کار با این دادهها، ابتدا باید آنها را به وزن نقره تبدیل کرد و سپس بر جمعیت آن کشور در آن سال تقسیم کرد تا «بار مالیاتی سرانه» به دست آید.
⚠️ در صورت عدم نمایش وبویو: مشاهده مستقیم وبسایت اصلی ESFDB
۱۳. کاتالوگ درگیریهای پیتر برک (Peter Brecke’s Conflict Catalog)
توضیحات: کاتالوگی شامل اطلاعات بیش از ۳۷۰۰ درگیری نظامی، جنگ داخلی و شورش در سراسر جهان از سال ۱۴۰۰ میلادی به بعد.
منطق آماری: معیار برک برای ثبت یک درگیری، داشتن حداقل ۳۲ کشته در سال (طبق شاخص بزرگی ۱.۵ ریچاردسون) است. او دوران پیش از قرن ۱۹ را نیز پوشش داده است.
متغیرهای کلیدی:
Conflict Name: نام درگیری یا شورش.Start Year/End Year: سال شروع و پایان جنگ.Fatalities (military): تخمین کشتههای نظامی.Fatalities (civilian): تخمین تلفات غیرنظامی.
نحوه استفاده: این دیتابیس برای سنجش فراوانی و چگالی جنگها در مناطق مختلف جهان در سدههای گذشته به کار میرود.
بخش چهارم: دیتابیسهای تجارت بینالملل و همتافتگی اقتصادی
۱۴. اطلس همتافتگی اقتصادی هاروارد (Atlas of Economic Complexity – AEC)
هویت نهادی و اعتبار آکادمیک: آزمایشگاه رشد (Growth Lab) در مرکز توسعه بینالمللی دانشگاه هاروارد (HKS)، یکی از اثرگذارترین مراکز پژوهشی جهان در حوزه سیاستگذاری توسعه است. این مرکز به رهبری ریکاردو هاوسمن، متدولوژی نوین «همتافتگی اقتصادی» (Economic Complexity) را توسعه داده و ابزارهایی علمی برای شناخت ظرفیتهای نهفته صنعتی کشورها، نقشه فضای محصولات و هدایت استراتژیهای رشد خلق میکند.
توضیحات: پلتفرمی از مدرسه حکومت کندی دانشگاه هاروارد که جریان تجاری بیش از ۵۰ سال گذشته (از ۱۹۶۲) را برای بیش از ۲۵۰ کشور و ۵۰۰۰ محصول به تصویر میکشد. این پلتفرم نظریه «همتافتگی اقتصادی» (Economic Complexity) سزار هیدالگو و ریکاردو هاوسمن را بهصورت عملی پیاده میکند.
منطق آماری: شاخص همتافتگی اقتصادی (ECI) بر اساس میزان تنوع و همتافتگی سبد صادراتی یک کشور محاسبه میشود: کشوری که محصولات متنوع و نادری صادر میکند که کشورهای کمی قادر به تولید آنهاست، ECI بالاتری دارد. دادههای ثابت (constant-dollar) با استفاده از شاخص قیمت تولیدکننده (PPI) فدرال رزرو تعدیل میشوند.
متغیرهای کلیدی:
ECI: شاخص همتافتگی اقتصادی کشور (Economic Complexity Index).PCI: شاخص همتافتگی محصول (Product Complexity Index).RCA: مزیت نسبی آشکارشده (Revealed Comparative Advantage) برای هر محصول.export_val/import_val: ارزش صادرات و واردات به تفکیک محصول و شریک تجاری.
نحوه استفاده: برای تحلیل ظرفیتهای نهفته صنعتی و پیشبینی مسیر رشد اقتصادی کشورها در میانمدت. دادهها از طریق API قابل دسترسی هستند.
⚠️ در صورت عدم نمایش وبویو: مشاهده مستقیم وبسایت اطلس همتافتگی
۱۵. پایگاه داده تجارت و تولید CEPII
هویت نهادی و اعتبار آکادمیک: مرکز مطالعات آیندهنگر و اطلاعات بینالمللی (CEPII) برجستهترین مرکز پژوهش و تحلیل در حوزه اقتصاد بینالملل در فرانسه است که در سال ۱۹۷۸ ذیل نهاد نخستوزیری فرانسه تأسیس شد. این مرکز تخصص ویژهای در مدلسازی تجارت بینالملل، سیستمهای پولی و مالی جهان، مهاجرت و ژئوپلیتیک اقتصادی دارد و پایگاههای داده استاندارد آن مرجع اصلی تحلیلهای اقتصادسنجی ثقل تجاری هستند.
توضیحات: مرکز تحقیقاتی بینالمللی اقتصاد و اطلاعات فرانسه (CEPII) چندین پایگاه داده تجاری کلیدی را نگهداری میکند، از جمله BACI (دادههای تجارت دوجانبه در سطح محصول بر اساس HS) و دیتابیس GeoDist (فاصله جغرافیایی و مشخصات ثقل بین کشورها).
منطق آماری: BACI دادههای UN Comtrade را با روشهای آماری آشتیسازی (Reconciliation) بین ارقام صادرات گزارششده توسط صادرکننده و واردات گزارششده توسط واردکننده پالایش میکند تا مغایرتها کاهش یابد.
متغیرهای کلیدی (BACI):
t: سال.i/j: کد کشور صادرکننده / واردکننده.k: کد محصول (HS ۶ رقمی).v: ارزش تجارت به هزار دلار.q: حجم تجارت به تن.
نحوه استفاده: برای تحلیلهای اقتصادسنجی مدل جاذبه (Gravity Model) در تجارت بینالملل و بررسی اثر پیمانهای تجاری تاریخی.
⚠️ در صورت عدم نمایش وبویو: مشاهده مستقیم وبسایت رسمی CEPII
بخش پنجم: دیتابیسهای همتافتگی اجتماعی و کلانتاریخ
۱۶. بانک داده تاریخ جهانی سِشات (Seshat: Global History Databank)
هویت نهادی و اعتبار آکادمیک: سِشات (Seshat) پروژهای چندرشتهای و نوآورانه است که با همکاری مشترک «مؤسسه علم همتافتگی وین» (CSH)، دانشگاه آکسفورد و «موسسه تکامل» مدیریت میشود. هدف این کنسرسیوم، تبدیل کل تاریخ مکتوب و ماقبل تاریخ بشر به دادههای دیجیتال و محاسباتی است تا بتوان فرضیههای مربوط به تکامل فرهنگی، ظهور دین، جنگ و همتافتگی جوامع را با استفاده از علوم داده به روشی تجربی آزمود.
تعریف «فضای محصول» (Product Space): مفهومی کلیدی در نظریه «همتافتگی اقتصادی» (Economic Complexity) است که ریکاردو هاوسمن و سزار هیدالگو در دانشگاه هاروارد و MIT آن را پرداخته و توسعه دادهاند. به زبان ساده، فضای محصول یک نقشه یا شبکه عظیم از تمام کالاهای مبادلهشده در جهان است که نشان میدهد تولید و صادرات این کالاها تا چه حد به یکدیگر وابستگی دارند.
توضیحات: دیتابیسی کمّی در مقیاس ماقبلالتاریخ و تاریخی که ۱۰,۰۰۰ سال از تاریخ بشری را با بیش از ۱۵۰۰ متغیر برای بیش از ۳۷۰ سیاست (Polity) در ۳۵ منطقه جغرافیایی مختلف جهان پوشش میدهد. این پروژه توسط پیتر ترچین و همکاران بینالمللیاش اجرا میشود و از نظر بازه زمانی پوششدادهشده در میان دیتابیسهای کمّی تاریخی جایگاه ویژهای دارد.
منطق آماری: هر رکورد در سِشات نهتنها مقدار متغیر، بلکه درجه عدم قطعیت، اختلاف نظر کارشناسان، توضیحات روایی و مراجع کتابشناختی را نیز ثبت میکند. دادهها در گامهای زمانی ۱۰۰ ساله ارزیابی میشوند.
متغیرهای کلیدی:
- همتافتگی اجتماعی (Social Complexity): جمعیت، وسعت قلمرو، جمعیت بزرگترین شهر، سلسلهمراتب اداری.
- جنگ و فناوری نظامی (Warfare): نوع سلاح، استحکامات دفاعی، اندازه سپاه.
- دین و آیینها (Religion & Ritual): ماهیت خدایان اخلاقی، مناسک جمعی.
- کشاورزی و زیرساختها (Agriculture): نوع محصول، سیستم آبیاری.
- نهادها (Institutions): نظام مالیاتی، دیوانسالاری، سیستم قضایی.
نحوه استفاده: برای آزمون «پرسشهای بزرگ» (Big Questions) مانند رابطه بین دین، جنگ و ظهور جوامع پیچیده. نسخه Equinox-۲۰۲۰ برای دانلود عمومی موجود است.
⚠️ در صورت عدم نمایش وبویو: مشاهده مستقیم وبسایت رسمی سِشات
۱۷. کلیوپاتریا – دیتابیس جغرافیایی موجودیتهای سیاسی جهان (Cliopatria)
توضیحات: یک پایگاه داده متنباز جغرافیایی (Geospatial) که بخشی از پروژه سِشات است و موقعیت، حدود و طول دوره بیش از ۱۶۰۰ موجودیت سیاسی (دولت، امپراتوری، پادشاهی) را از ۳۴۰۰ سال پیش از میلاد تا ۲۰۲۴ میلادی ثبت کرده است. این پروژه در فوریه ۲۰۲۵ در مجله Nature Scientific Data منتشر شده است.
منطق آماری: دادهها در قالب فایلهای GIS قابل استفاده در نرمافزارهایی مانند QGIS و ArcGIS هستند و با کدهای شناسایی یکتای سیاستها قابل ادغام با سایر دیتابیسهای تاریخی (مانند سِشات) هستند.
متغیرهای کلیدی:
- شناسه موجودیت سیاسی، نام، نوع (امپراتوری / دولت-شهر / …)، سال شروع و پایان، مختصات مرزی.
نحوه استفاده: برای ایجاد نقشههای تاریخی پویا (Dynamic Historical Maps) و تحلیل مکانی-زمانی (Spatiotemporal Analysis) گسترش و فروپاشی قدرتهای سیاسی.
نکته: نام این پروژه را نباید با «ClioPatria» (یک پلتفرم نرمافزاری قدیمیتر برای کار با دادههای RDF در زبان Prolog) اشتباه گرفت؛ این دو پروژه کاملاً متفاوتاند و فقط نام مشابهی دارند.
⚠️ در صورت عدم نمایش وبویو: مشاهده مستقیم مخزن کلیوپاتریا در گیتهاب | مقاله Nature
بخش ششم: پورتالهای تجمیع داده و توسعه انسانی
۱۸. کلایو اینفرا (Clio Infra)
توضیحات: پروژهای جهانی برای گردآوری دادههای مربوط به شاخصهای توسعه انسانی (قد، وزن، باسوادی)، نابرابری جنسیتی، سیستمهای کار و نهادهای مالی در طول تاریخ.
منطق آماری: این پلتفرم از روش «همسانسازی استاندارد» (Harmonization) استفاده میکند؛ یعنی کدهای شناسایی کشورها و سالها در تمام زیرمجموعهها یکسانسازی شدهاند تا دادههای توزیع درآمد, قد انسانها و میزان تحصیلات با هم تلفیق (Merge) شوند.
⚠️ در صورت عدم نمایش وبویو: مشاهده مستقیم وبسایت کلایو اینفرا
۱۹. جهان ما در قالب داده (Our World in Data – OWID)
توضیحات: پلتفرمی متعلق به دانشگاه آکسفورد که دادههای پراکنده و خام سازمانهای بینالمللی و دیتابیسهای تاریخی را میگیرد و آنها را بهصورت متغیرهای زمانی همگن و مصورسازیشده ارائه میدهد.
نحوه استفاده: بخش اختصاصی State Capacity در این وبسایت، دسترسی به فایلهای تجمیعشده درباره مالیاتستانی و بروکراسی دولتی در طول تاریخ را برای پژوهشهای کلان تسهیل میکند.
⚠️ در صورت عدم نمایش وبویو: مشاهده مستقیم وبسایت جهان ما در قالب داده
۲۰. دیتابیس IPUMS – سری دادههای خرد یکپارچه برای استفاده عمومی
هویت نهادی و اعتبار آکادمیک: مرکز جمعیت دانشگاه مینهسوتا (MPC) یکی از پیشروترین مراکز جهان در حوزه تحقیقات جمعیتی، جغرافیای تاریخی و علوم اجتماعی محاسباتی است. پروژه IPUMS این مرکز بزرگترین منبع دادههای خرد سرشماری در سراسر جهان به شمار میرود و استانداردی طلایی برای همسانسازی دادههای جمعیتی در طول تاریخ ایجاد کرده است.
توضیحات: یکی از گستردهترین پایگاههای داده جمعیتی در سطح فرد که توسط دانشگاه مینهسوتا نگهداری میشود. IPUMS دادههای سرشماری و پیمایشی از ۱۰۴ کشور (بیش از ۶۵۶ سرشماری و پیمایش) را در قالبی یکپارچه و همآهنگشده ارائه میکند و بیش از یک میلیارد رکورد فردی در خود جای داده است.
زیرمجموعههای اصلی:
- IPUMS USA: دادههای سرشماری آمریکا از ۱۷۹۰ تا کنون.
- IPUMS International: سرشماریهای بینالمللی از ۱۹۶۰ به بعد.
- IPUMS NHGIS: دادههای جغرافیایی-تاریخی آمریکا با فایلهای GIS از ۱۷۹۰ به بعد.
متغیرهای کلیدی:
AGE,SEX,RACE: ویژگیهای جمعیتشناختی.OCC/IND: شغل و صنعت هر فرد (قابل مقایسه در طول زمان).INCTOT: درآمد کل فرد.EDUC: سطح تحصیلات.
نحوه استفاده: برای مطالعات نقل و انتقال بیننسلی، تحلیل بازار کار تاریخی، و بررسی تغییرات جمعیتشناختی بلندمدت.
⚠️ در صورت عدم نمایش وبویو: مشاهده مستقیم پورتال IPUMS
بخش هفتم: دیتابیسهای اختصاصی ایران (تاریخ اقتصادی، نهادها و جمعیت)
۲۱. پورتال دادههای ایران (Iran Data Portal)
هویت نهادی و اعتبار آکادمیک: پورتال دادههای ایران یک بانک اطلاعاتی دوقبانه (فارسی و انگلیسی) است که در ابتدا توسط دانشگاه پرینستون راهاندازی شد و اکنون توسط **دانشگاه سیراکیوز آمریکا (Syracuse University)** توسعه مییابد. هدف این پورتال، ارائه کلاندادههای دقیق و خام علوم اجتماعی، سیاسی و اقتصادی ایران برای پژوهشگران بینالمللی است.
توضیحات: این پورتال مرجع اصلی دادههای خام مربوط به سرشماریها، نتایج انتخابات (به تفکیک صندوق و استان)، قوانین مصوب، بودجههای سالانه دولت، شاخصهای توسعه انسانی و رفاه خانواده در ایران است.
متغیرهای کلیدی:
- دادههای جمعیتی به تفکیک ساختار سنی، جنسی و بهداشت مسکن.
- سریهای زمانی بودجه دولت (درآمدهای نفتی و مالیاتی به ارز ملی).
- آمار تفکیکی بازار کار (نرخ مشارکت و بیکاری زنان و مردان).
- نتایج و آمارهای تفکیکی ادوار مختلف انتخابات مجلس و ریاست جمهوری در ایران.
نحوه استفاده: این دیتابیس فایلهای داده خام را با فرمت اکسل یا متنی ارائه میدهد که به پژوهشگران اقتصاد سیاسی اجازه میدهد رفتارهای رایدهی یا شاخصهای رفاه منطقهای در ایران را با متغیرهای اقتصادی رگرسیون کنند.
⚠️ در صورت عدم نمایش وبویو: مشاهده مستقیم پورتال دادههای ایران
۲۲. پایگاه دادههای اقتصادی ایران (Iran Economic Data)
هویت نهادی و اعتبار آکادمیک: این پایگاه تخصصی توسط **دکتر صالح صحابه تبریزی (دانشیار دانشگاه اکلاهما)** با هدف ارائه دادههای منسجم، استاندارد و تمیز از متغیرهای کلان اقتصادی ایران برای مصارف دانشگاهی و گزارشنویسیهای علمی اداره میشود.
توضیحات: دغدغه اصلی این پایگاه، جمعآوری دادههای خام اقتصادی ایران از مراجع مختلف بینالمللی (مانند صندوق بینالمللی پول و بانک جهانی) و مراجع داخلی و ارائه آنها در قالب فایلهای اکسل آمادهی پردازش و تحلیل است.
متغیرهای کلیدی:
- سریهای زمانی تولید ناخالص داخلی (Nominal/Real GDP) و اجزای تشکیلدهنده آن.
- متغیرهای بازار کار شامل نرخ مشارکت نیروی کار و بیکاری به تفکیک بخشهای اقتصادی.
- شاخصهای تورمی از جمله تغییرات ماهانه شاخص قیمت مصرفکننده (CPI).
- مخارج دولتی، سرمایهگذاری خصوصی و سهم آنها از تولید ناخالص داخلی.
نحوه استفاده: فایلهای این دیتابیس برای مدلسازیهای سری زمانی (Time Series) اقتصاد کلان ایران (مانند مدلهای VAR یا ARDL) بسیار بهینه و تمیز هستند و نیاز به پیشپردارش طولانی ندارند.
⚠️ در صورت عدم نمایش وبویو: مشاهده مستقیم پایگاه دادههای اقتصادی ایران
۲۳. سامانه سریهای زمانی بانک مرکزی ایران (CBI Time Series Database)
هویت نهادی و اعتبار آکادمیک: بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران به عنوان نهاد سیاستگذار پولی، متولی اصلی انتشار آمارهای رسمی بخش پولی، بانکی و حسابهای ملی ایران است.
توضیحات: سامانه سریهای زمانی اقتصادی بانک مرکزی (TSD) یک ابزار رسمی برای استخراج طولانیترین دادههای پولی و مالی کشور است. برخی از متغیرهای این دیتابیس (مانند تورم و نقدینگی) آمارهای پیوستهای را از سال ۱۳۳۸ (۱۹۵۹ میلادی) ارائه میدهند.
متغیرهای کلیدی:
- شاخص کل بهای کالاها و خدمات مصرفی (خلاصه تورم تاریخی ایران).
- آمارهای پولی شامل حجم نقدینگی (M2)، پایه پولی و ضریب فزاینده پولی.
- تراز پرداختها، ارزش صادرات نفت خام و درآمدهای ارزی کشور.
- نرخهای رسمی و تاریخی برابری ارز (دلار و سایر ارزها) با ریال.
نحوه استفاده: این سامانه امکان فیلتر کردن پیشرفته دادهها بر اساس فرکانسهای ماهانه، فصلی و سالانه را میدهد و خروجی اکسل مستقیم از روندهای تاریخی کلان اقتصاد ایران تولید میکند.
⚠️ در صورت عدم نمایش وبویو: مشاهده مستقیم سامانه سریهای زمانی بانک مرکزی
۲۴. آرشیو سرشماریهای تاریخی مرکز آمار ایران
هویت نهادی و اعتبار آکادمیک: مرکز آمار ایران، مرجع رسمی تهیه، تولید و انتشار آمارهای رسمی جمعیتی، اجتماعی و اقتصادی کشور است.
توضیحات: این آرشیو شامل نتایج تفصیلی سرشماریهای عمومی نفوس و مسکن ایران است که اولین دوره آن در سال ۱۳۳۵ (۱۹۵۶ میلادی) انجام شد. این دیتابیس تغییرات ساختار هرم جمعیتی، سواد، مسکن و مهاجرت در ایران را در طول ۷ دهه گذشته به تصویر میکشد.
متغیرهای کلیدی:
- آمارهای توزیع جمعیت به تفکیک هرم سنی، جنسیت، وضعیت زناشویی و میزان سواد.
- آمار ویژگیهای مسکن و دسترسی به خدمات رفاهی در سطوح شهری و روستایی.
- دادههای کلان کشاورزی و کارگاههای صنعتی کشور.
نحوه استفاده: مورخان اجتماعی و اقتصاددانان توسعه با استفاده از این سری سرشماریها، روند گذار جمعیتی، شهرنشینی شتابان و تغییرات ساختاری بازار کار ایران در دوران قبل و بعد از انقلاب را مدلسازی میکنند.
⚠️ در صورت عدم نمایش وبویو: مشاهده مستقیم درگاه ملی آمار ایران
۲۵. پایگاه دادههای باز ایران (Iran Open Data – IOD)
هویت نهادی و اعتبار آکادمیک: «پایگاه دادههای باز ایران» (Iran Open Data) یک ابتکار مستقل و غیرانتفاعی است که توسط بنیاد **«اسمال مدیا» (Small Media Foundation)** با همکاری فنی مرکز **Development Seed** طراحی و توسعه یافته است. هدف اصلی این پلتفرم، ترویج فرهنگ شفافیت و ارائه دادههای آماری رسمی ایران به صورت «دادههای باز» (Open Data) با قالبهای استاندارد و ماشینخوان (مانند CSV و Excel) است.
توضیحات: این پایگاه، سدهای سنتی عدم شفافیت آماری را در ایران هدف قرار داده است. تیم پژوهشی این مرکز، آمارهای رسمی و پراکندهای را که معمولاً در میان صدها صفحه گزارش متنی دولتی یا فایلهای PDF سنگین مدفون شدهاند، استخراج، تمیزکاری و ساختاردهی میکند. این پلتفرم علاوهبر دادههای کلان دولتی، دادههای حاصل از نظرسنجیهای میدانیِ معتبر درباره مسائل اجتماعی حساس در ایران را نیز منتشر میکند.
متغیرهای کلیدی:
- دادههای ریز و تفکیکشده بودجه سالانه کل کشور (بودجه سنواتی ارائهشده در قالب فایلهای تفکیکشده و فیلترشدنی).
- آمارهای مربوط به چالشهای رفاهی و صندوقهای بازنشستگی (مانند پایش ورشکستگی صندوقها و شاخص نسبت پشتیبانی بیمهای).
- دادههای زیستمحیطی پایششده (مانند میانگین سالانه آتشسوزی جنگلها به مترمربع، شاخص خشکسالی استانها و وضعیت منابع آب).
- دادههای خرد نظرسنجیهای اجتماعی (مانند نگرشهای فرهنگی، سبک زندگی، فقر، خودکشی، زبالهگردی و مسائل بهداشت روان در جامعه ایران).
نحوه استفاده: پژوهشگران میتوانند بدون نیاز به پردازش فایلهای سنگین PDF دولتی، مستقیماً دادههای پاکسازیشده را در قالب CSV دانلود کرده و در نرمافزارهای پایتون، R یا SPSS تحلیل کنند. این پلتفرم منبعی غنی و کمنظیر برای نگارش مقالات در حوزههای سیاستگذاری عمومی، اقتصاد سیاسی توسعه و جامعهشناسی فقر در ایران مدرن است.
⚠️ در صورت عدم نمایش وبویو: مشاهده مستقیم پایگاه دادههای باز ایران
بخش جدید: پایگاههای تکمیلی و آمارهای تاریخی منطقهای
۲۶. پایگاه داده و اسکریپتهای آمارهای تاریخی ایالات متحده (letsgoexploring)
توضیحات: این مخزن حاوی اسکریپتهای پایتون برای دانلود، پردازش و یکپارچهسازی آمارهای اقتصادی تاریخی ایالات متحده از دوران استعماری تا سال ۱۹۷۰ میلادی است. دادهها مستقیماً از کتابها و گزارشهای رسمی سرشماریهای تاریخی دولت آمریکا استخراج شدهاند.
متغیرهای کلیدی و سریهای زمانی:
- تعلیق بانکها (Bank Suspensions): سالانه، از ۱۸۶۴ تا ۱۹۷۰ م.
- تولید ناخالص ملی و شاخص قیمت (GNP & Deflator): سالانه، از ۱۸۸۹ تا ۱۹۷۰ م.
- نرخ بیکاری تاریخی (Historical Unemployment): سالانه، از ۱۸۹۰ تا ۱۹۷۰ م.
- اجزای پایه پولی (Money Stock Components): سالانه، از ۱۸۸۹ تا ۱۹۷۰ م.
نحوه استفاده: محققان کلیومتریکس میتوانند کدهای آماده این پروژه را برای بازسازی و آزمون مدلهای کلان اقتصادی در دورههای بحران مالی اواخر قرن ۱۹ و اوایل قرن ۲۰ به کار ببرند.
⚠️ در صورت عدم نمایش وبویو: مشاهده مستقیم مخزن letsgoexploring در گیتهاب
۲۷. پایگاه داده اقتصاد سیاسی ترکیه از ۱۸۰۰ میلادی تاکنون (TRPolEcon)
توضیحات: پروژهای آکادمیک و متنباز که با هدف ایجاد بستر جستجو برای پژوهشگران علاقهمند به تاریخ اقتصادی، اقتصاد سیاسی و تاریخ تفکر اقتصادی در امپراتوری عثمانی و جمهوری ترکیه راهاندازی شده است.
بخشهای اصلی دیتابیس:
- کتابخانه بیوگرافی (Biographical Library): اطلاعات بیوگرافی بیش از ۷۰۰ اقتصاددان و نویسندهای که ساختار فکری اقتصاد عثمانی و ترکیه را از ۱۸۰۰ تاکنون شکل دادهاند.
- کتابخانه کتابشناختی (Bibliographical Library): سوابق مکتوب و ارجاعات مقالات و کتب اقتصادی تاریخی منتشرشده در این منطقه.
- برگزیده متون (Library of Passages): ترجمه انگلیسی و دسترسی به متون کلیدیِ اندیشمندان اقتصادی قدیم خاورمیانه.
نحوه استفاده: این پایگاه داده ابزاری عالی برای مطالعات تطبیقی میان توسعه اقتصادی ایران در دوران قاجار و پهلوی با اصلاحات اقتصادی در امپراتوری عثمانی و ترکیه مدرن است.
⚠️ در صورت عدم نمایش وبویو: مشاهده مستقیم مخزن TRPolEcon در گیتهاب
۲۸. مخزن منابع مرجع اقتصاددانان (Awesome Economics)
توضیحات: یکی از کاملترین فهرستهای تفکیکشده (Awesome Lists) در پلتفرم گیتهاب که به طور فعال توسط پژوهشگران حوزه اقتصاد نگهداری و بهروزرسانی میشود.
محتوای کلیدی پایگاه:
- دسترسی سریع به هابهای بزرگ آماری نظیر دیتابیس صندوق بینالمللی پول (IMF)، بانک جهانی و FRED.
- لیست وبلاگهای تخصصی اقتصاددانان مطرح جهان برای پیگیری تحلیلهای روز.
- آرشیو کدهای شبیهسازی مدلهای کلان اقتصادی و پکیجهای کاربردی در زبانهای R و Python.
نحوه استفاده: به عنوان یک پرتال راهنما برای پیدا کردن فرادادهها، روشهای کدنویسی اقتصادسنجی و دسترسی به مقالات کلاسیک در تمامی حوزههای خرد و کلان.
⚠️ در صورت عدم نمایش وبویو: مشاهده مستقیم مخزن Awesome Economics در گیتهاب
بخش نهم: پایگاههای داده جغرافیا، اقلیم و محیط زیست تاریخی
۲۹. پایگاه داده محیط زیست جهانی هاید (HYDE Database)
هویت نهادی و اعتبار آکادمیک: پایگاه داده HYDE (History Database of the Global Environment) توسط آژانس ارزیابی زیستمحیطی هلند (PBL) توسعه یافته و نگهداری میشود. این پروژه یکی از مراجع بینالمللی برای بازسازی الگوهای سکونت بشر، کاربری اراضی و تغییرات پوشش زمین در مقیاسهای سدهای و هزارهای است.
توضیحات: این دیتابیس برآوردهای کمّی و نقشه مبنا (gridded) را از جمعیت، تراکم جمعیت، زمینهای زراعی، چراگاهها و مناطق شهری از ۱۰,۰۰۰ سال پیش از میلاد تا زمان حال با وضوح جغرافیایی بالا ارائه میدهد.
منطق آماری: HYDE الگوهای جمعیتی تاریخی را با الگوریتمهای تخصیص فضایی و وزندهیهای زمانی ترکیب میکند تا چگونگی توزیع جمعیت و گسترش کشاورزی را بر روی شبکههای جغرافیایی مدلسازی کند.
متغیرهای کلیدی:
cropland: مساحت زمینهای تحت کشت به هکتار (با تفکیک برنج آبی و دیم).pasture: مساحت چراگاههای دائم و مرتعی مورد استفاده دامها.pop_density: تراکم جمعیت بازسازیشده در هر کیلومتر مربع.u_pop/r_pop: برآورد نسبت جمعیت شهری و روستایی در ادوار تاریخی.
نحوه استفاده: اقتصاددانان سیاسی از دادههای کاربری اراضی و تراکم جمعیت تاریخی HYDE برای سنجش تئوریهای مالتوسی رشد، تحلیل پیامدهای بلندمدت گذار جمعیتی و ارزیابی اثرات زیستمحیطی توسعه اقتصادی استفاده میکنند.
⚠️ در صورت عدم نمایش وبویو: مشاهده مستقیم پرتال رسمی HYDE
۳۰. سامانه پهنهبندی زراعی-بومشناختی جهان (GAEZ – FAO)
هویت نهادی و اعتبار آکادمیک: سامانه GAEZ (Global Agro-Ecological Zones) حاصل همکاری مشترک سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO) و مؤسسه بینالمللی تحلیل سیستمهای کاربردی (IIASA) در اتریش است. این بستر علمی مرجع اصلی ارزیابی ظرفیت زیستمحیطی و پتانسیلهای تولید محصولات کشاورزی در جهان محسوب میشود.
توضیحات: GAEZ دادههای مکانی (Raster) مربوط به مناسب بودن اقلیم و خاک برای کشت بیش از ۲۸۰ نوع محصول زراعی را تحت شرایط تاریخی مختلف (از سال ۱۹۰۱ م. به بعد) و سناریوهای آینده اقلیمی در خود جای داده است.
منطق آماری: پتانسیل بازدهی هر محصول در سطوح مختلف نهادهها (سنتی/کم، متوسط، و مکانیزه/بالا) با ترکیب اطلاعات مربوط به ویژگیهای فیزیولوژیک گیاهان، نوع خاک، شیب زمین و متغیرهای هواشناسی محاسبه شده است.
متغیرهای کلیدی:
suitability_index: شاخص تناسب اراضی برای کشت یک محصول خاص (بین ۰ تا ۱۰۰).potential_yield: برآورد سقف تناژ قابل برداشت در هکتار بر اساس متغیرهای اقلیمی تاریخی.agro_climatic_regime: مشخصات دما و رطوبت اراضی در طول دورههای رویش تاریخی.
نحوه استفاده: در ادبیات کلیومتریکس، از شاخصهای تناسب زراعی GAEZ به عنوان متغیر ابزاری (Instrumental Variable) برای ارزیابی اثر بلندمدت معرفی محصولات جدید (مانند نحوه ورود سیبزمینی به اروپا یا ذرت به چین بر رشد جمعیت) و سنجش منشأ تقسیم کار تاریخی استفاده میشود.
⚠️ در صورت عدم نمایش وبویو: مشاهده مستقیم پورتال دادههای GAEZ
راهنمای مشارکت (Contribution)
اگر دیتابیس تاریخی، مالی یا سیاسی دیگری میشناسید که در این فهرست نیست و ساختار علمی و روششناسی مشخصی دارد، افزودنش به مخزن بدین ترتیب خوشایند خواهد بود:
- این مخزن باید Fork شود.
- آنگاه نیاز است دیتابیس مورد نظر همراه با توضیحات، متغیرهای کلیدی، روششناسی و لینک معتبر به انتهای این فایل اضافه شود.
- درنهایت یک Pull Request ارسال نموده و تغییرات پس از بررسی ادغام میشوند.
آدرس مخزن پروژه در گیتهاب: Cliopatria on GitHub