📑 فهرست مطالب تفصیلی

• عنوان و مشخصات جلسه
• خلاصهٔ اجرایی کلاس
• ۱. مقدمه و پیوستگی مباحث
• ۲. ایجاد فهرست کشویی اعتبارسنجی پویا (Dynamic Data Validation)
  • مقایسه رفتار نسخه‌های اکسل (Excel ۲۰۲۱, ۲۰۲۴, ۳۶۵) در مدیریت مقادیر
    یکتا
  • مراحل پایپ‌لاین پاور کوئری: حذف ستون‌های مازاد، یکدستی حروف و مرتب‌سازی
  • اتصال سلول اکسل به جدول خروجی و آزمون رفرش داینامیک
• ۳. جایگزینی مقادیر و تله مغایرت نوع داده (Type Mismatch)
  • خطای تزریق کاراکتر متنی به ستون عددی و راه‌حل تغییر تایپ
  • نگاشت مقادیر (۱, ۲, ۳ به A, B, C) با Conditional Column
  • اشاره به تکنیک پیشرفته Join Tables به عنوان راه‌حل جامع جداول مرجع
• ۴. تحلیل سناریوی پروژه و تکلیف خانگی: نمودار S هفتگی از پریماورا P6
• ۵. جعبه‌ابزار استخراج متن (Extract Suite) و معادل‌های اکسل
  • طول متن (Length) معادل تابع LEN
  • کاراکترهای ابتدایی و انتهایی معادل توابع LEFT و RIGHT
  • محدوده میانی (Range) معادل تابع MID
  • متن قبل و بعد از جداکننده (Text Before/After Delimiter)
• ۶. مهندسی تفکیک ستون‌ها (Split Column) و پاک‌سازی اسامی پرسنل
  • تفکیک بر مبنای جداکننده فضا (Space)
  • چالش نام‌های مرکب و فلسفه طراحی فرآیند گردآوری داده (Data Gathering)
  • جداسازی شناسه کاربری ایمیل و کاربرد تحلیلی استخراج دامنه‌ها
  • تفکیک ارقام از حروف فاقد جداکننده (Digit & Non-Digit Transitions)
• ۷. فرآیند معکوس: ادغام ستون‌ها (Merge Columns)
• ۸. مباحث زیرساختی: سازگاری نسخه‌ها و ذخیره‌سازی کوئری‌ها
• ۹. پرسش‌ها و پاسخ‌های فنی کلاس
• ۱۰. تحلیل عمیق و منطق جریان داده (نمودار Mermaid)
• ۱۱. واژه‌نامهٔ جامع و تخصصی
• ۱۲. جدول ماتریس سناریوها و مطالعات موردی
• ۱۳. جدول شناسه‌ها، آمار، نسخه‌ها و نام‌های خاص
• ۱۴. کپسول نکات کلیدی امتحانی و استخدامی
• ۱۵. جمع‌بندی نهایی جلسه اول
• ۱۶. خودآزمون سنجش یادگیری (تستی، کوتاه‌پاسخ و تشریحی)

۱.
مقدمه و پیوستگی مباحث

در دو فایل پیشین از جلسه اول، ساختار اساسی موتور پاور کوئری (Power
Query)، اصول دیتابیسی خط‌لوله داده، ترنسپوز جداول ماتریسی و گروه‌بندی داده‌ها بررسی شد. در این بخش
پایانی، تمرکز بر روی حلقه‌های اتصال خروجی پاور کوئری به محیط تعاملی کاربر در اکسل است. ساخت لیست‌های کشویی وابسته
و خودکار که بزرگ‌ترین دردسر طراحان فرم‌های کنترل پروژه است، تبدیل داده‌های رشته‌ای پیچیده، مدیریت باگ‌های ناشی از
تفاوت تایپ داده‌ها و آماده‌سازی بسترهای تحلیل بودجه و زمان از نرم‌افزارهایی چون پریماورا P6، سرفصل‌های محوری این
فایل آموزشی را تشکیل می‌دهند.

۲. ایجاد
فهرست کشویی اعتبارسنجی پویا (Dynamic Data Validation)

یکی از نیازمندی‌های استاندارد در نرم‌افزار اکسل، محدود کردن ورودی کاربر به یک فهرست کشویی مجاز از طریق ابزار Data Validation است. چالش بنیادین این است که با افزایش رکوردهای پروژه، لیست کشویی
باید به‌صورت خودکار گزینه‌های جدید را دریافت کند، اقلام تکراری را نمایش ندهد و از نظر الفبایی مرتب باشد [حدود
۰۰:۰۵].

مقایسه رفتار نسخه‌های اکسل (Excel ۲۰۲۱, ۲۰۲۴, ۳۶۵) در مدیریت مقادیر یکتا [حدود ۰۰:۲۰ تا
۰۱:۴۵]

استاد تفاوت ساختاری نحوه پیاده‌سازی این نیاز را در نسل‌های مختلف اکسل تشریح کرد:

• اکسل نسخه ۲۰۲۴ به بعد: قابلیت Data Validation بهینه‌سازی شده و در صورتی که ستونی از جدول اکسل
  به‌عنوان سورس معرفی شود، موتور هوشمند اکسل اقلام تکراری را فیلتر کرده و مقادیر یکتا (Unique) را ارائه می‌دهد [حدود ۰۰:۲۵].
• اکسل نسخه ۲۰۲۱ و مایکروسافت ۳۶۵: با معرفی موتور آرایه‌های پویا (Dynamic
  Arrays)، تابع اختصاصی =UNIQUE() در اختیار کاربران قرار گرفت. با نوشتن این تابع، داده‌های
  یکتا استخراج می‌شوند و با گذاشتن علامت هشتگ (#) در انتهای آدرس سلول مبنا در پنجره Data Validation
  (مثلاً =A2#)، محدوده شناورِ گسترش‌یافته (Spill Range) به فهرست اعتبارسنجی
  متصل می‌گردد [حدود ۰۰:۳۷ و ۰۸:۰۵].
• اکسل‌های قدیمی (۲۰۱۹، ۲۰۱۶ و قبل‌تر): فاقد توابع آرایه‌ای هستند؛ روش‌های سنتی مانند
  Remove Duplicates دستی ایستا هستند و با تغییر داده منبع به‌روز نمی‌شوند، و استفاده از فرمول‌های
  آرایه‌ای تودرتو (ترکیب INDEX ،MATCH و COUNTIF) فایل را بسیار سنگین و کند می‌کند.
• روش فراگیر و مستقل از نسخه (پاور کوئری): ساخت یک پایپ‌لاین تمیزکاری سبک که داده را یکتا و
  سورت کرده و در قالب یک جدول تمیز در اکسل لود می‌کند. این روش در تمام نسخه‌های اکسل از ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۴ به طور یکسان
  و پایدار کار می‌کند [حدود ۰۲:۱۰].

مراحل پایپ‌لاین پاور کوئری: حذف ستون‌های مازاد، یکدستی حروف و مرتب‌سازی [حدود ۰۲:۳۰ تا
۰۴:۰۵]

در شیت ۱-۳، جدول فعالیت‌ها به نام tbl_List قرار دارد. هدف، استخراج دیسیپلین‌های مهندسی به عنوان لیست
انتخابی است:

1. فراخوانی جدول به پاور کوئری از طریق Data -> From Table/Range.
2. انتخاب ستون دیسیپلین (Discipline)، کلیک راست و انتخاب گزینهٔ Remove Other Columns جهت سبک‌سازی کوئری [حدود ۰۳:۰۴].
3. کلیک راست روی ستون و انتخاب دستور Remove Duplicates.
4. شناسایی و رفع باگ حساسیت به حروف (Case Sensitivity): مشاهده شد که
   کلمهٔ civil با حرف کوچک و Civil با حرف بزرگ به عنوان دو داده متمایز حفظ شده‌اند! استاد
   بلافاصله تکنیک Insert Step را اجرا کرد: کلیک روی مرحله قبل از حذف تکراری‌ها، اعمال
   Transform -> Format -> Capitalize Each Word و تأیید دیالوگ Insert Step. با بازگشت به مرحله
   Remove Duplicates، هر دو ادغام شدند [حدود ۰۳:۳۵ تا ۰۳:۵۲].
5. مرتب‌سازی الفبایی: کلیک روی آیکون ستون و انتخاب Sort Ascending (A to Z).

اتصال سلول اکسل به جدول خروجی و آزمون رفرش داینامیک [حدود ۰۴:۱۵ تا ۰۶:۱۵ و ۰۹:۲۰]

کوئری با دستور Close & Load در یک شیت مجزا به نام tbl_List لود گردید. سپس در شیت اصلی
(۳-۱)، سلول زردرنگِ هدف انتخاب شده و از تب Data -> Data Validation، بخش Allow روی
List قرار گرفت. در بخش Source، محدوده مقادیر دیسیپلین‌ها (بدون سرستون) انتخاب گردید [حدود
۰۶:۱۰].

۳.
جایگزینی مقادیر و تله مغایرت نوع داده (Type Mismatch)

در شیت ۲-۳، جدولی به نام tbl_DocClass (Table ۶) شامل مدارک مهندسی و ستون کلاس مدرک (Doc
Class) با مقادیر عددی ۱، ۲ و ۳ قرار دارد. کارفرما درخواست نموده که به جای ارقام ۱، ۲ و ۳، شناسه‌های
استاندارد کیفیتی A، B و C جایگزین گردند [حدود ۱۴:۴۵ تا ۱۵:۱۰].

خطای تزریق کاراکتر متنی به ستون عددی و راه‌حل تغییر تایپ [حدود ۱۶:۱۵ تا ۱۷:۲۵]

روش‌های رفع اشکال:

• روش الف: حذف استپ خودکار Changed Type یا تبدیل دستی نوع ستون به Text (ABC) پیش از اجرای دستور جایگزینی [حدود ۱۶:۵۲].
• روش ب: استفاده از ابزار ستون شرطی بدون دستکاری ستون اولیه (روش پیشنهادی مدرس).

نگاشت مقادیر (۱, ۲, ۳ به A, B, C) با Conditional Column [حدود ۱۸:۱۰ تا ۱۹:۳۰]

به جای سه بار تکرار دستور Replace و خطر ارور، استفاده از Conditional Column
در تب Add Column آموزش داده شد:

1. تعیین نام ستون نو: New Class.
2. شرط اول: If [Doc Class] equals 1 Then A.
3. افزودن بند با Add Clause: Else If [Doc Class] equals 2 Then B.
4. خروجی نهایی پیش‌فرض در کادر Else: حرف C (زیرا داده‌ها منحصراً ۱، ۲ یا ۳ هستند و نیازی به
   تعریف شرط سوم نیست) [حدود ۱۹:۲۰].
5. حذف ستون قدیمی و نگه‌داشتن ستون جدید با دستور Remove Columns.

اشاره به تکنیک پیشرفته Join Tables به عنوان راه‌حل جامع جداول مرجع [حدود ۱۹:۳۵ تا ۲۰:۰۵]

استاد در پاسخ به دغدغه دانشجویان در خصوص حالتی که تعداد کلاس‌ها به جای ۳ عدد، ده‌ها یا صدها کد مختلف باشد، متذکر
شد که در پروژه‌های واقعی چنین مواردی با ساخت یک جدول مرجع (Lookup Table) و استفاده از ابزار
ادغام کوئری‌ها (Merge Queries / Join Tables) حل می‌شود که
در جلسات آتی به‌طور مفصل تدریس خواهد شد.

۴.
تحلیل سناریوی پروژه و تکلیف خانگی: نمودار S هفتگی از پریماورا P6

در شیت ۳-۳، یک مجموعه داده خام صنعتی واقعی از بخش Resource Assignment نرم‌افزار
پریماورا (Primavera P6) استخراج و در اکسل جای‌گذاری شده است [حدود ۲۱:۰۵].

• ماهیت داده: نمایش بودجه تخصیص‌یافته روزانه (Daily Distributed Budget)
  به ازای فعالیت‌های سطح یک ساختار شکست کار (WBS).
• صورت مسئله و خواسته مدیریت: کارفرما گزارش را به صورت روزانه نمی‌پذیرد؛ بلکه نیازمند یک
  نمودار تجمعی هفتگی (Weekly Cumulative S-Curve) است تا روند مصرف منابع در قالب نمودار S پایش
  گردد [حدود ۲۱:۳۵].
• شیوه سنتی و پرزحمت اکسل: مهندسان کنترل پروژه ناچارند ستون‌های کمکی تاریخ گزارش (Data Date) بسازند، فواصل ۷ روزه تعریف کنند، فرمول‌های افقی پیچیده نظیر HLOOKUP
  یا XLOOKUP بنویسند و مبالغ را جمع بزنند [حدود ۲۲:۳۰].
• ماموریت پاور کوئری: دانشجویان باید این جدول عریض روزانه را به محیط پاور کوئری ببرند، روزها را
  تجمیع هفتگی کنند، تجمعی (Cumulative) مبالغ را محاسبه کرده و نمودار اس‌کرو را به‌گونه‌ای
  به کوئری متصل نمایند که با خروجی ماه بعد P6 تنها با یک Refresh نمودار به‌روز شود [حدود ۲۲:۰۰].

۵.
جعبه‌ابزار استخراج متن (Extract Suite) و معادل‌های اکسل

در شیت ۴، داده‌های پرسنلی شامل نام و نام خانوادگی، پروژه منتسب و آدرس ایمیل سازمانی افراد قرار دارد (جدول
tbl_Name) [حدود ۲۲:۵۵]. پیش از ورود به عملیات تفکیک، استاد ابزارهای منوی Extract در دو تب Transform و Add Column را معرفی و با توابع شناخته‌شده
اکسل مطابقت داد [حدود ۲۷:۱۵ تا ۲۸:۳۰]:

۶. مهندسی
تفکیک ستون‌ها (Split Column) و پاک‌سازی اسامی پرسنل

در جدول پرسنلی tbl_Name، ستون نام و نام‌خانوادگی پرسنل به صورت یکپارچه درج شده است
(مانند:
Ali Rezaei، Sara Mohammadi). هدف تفکیک نام کوچک از نام خانوادگی جهت
استانداردسازی
پرونده‌های ستادی است [حدود ۳۱:۱۵].

تفکیک بر مبنای جداکننده فضا (Space) [حدود ۳۱:۵۰ تا ۳۳:۲۰]

برای شکستن ستون بر اساس کاراکتر فاصله:

1. انتخاب ستون نام پرسنل -> ورود به تب Home یا Transform -> کلیک روی Split Column -> By Delimiter.
2. هوش مصنوعی پاور کوئری به طور پیش‌فرض کاراکتر فاصله (Space) را شناسایی و
   انتخاب می‌کند.
3. در بخش موقعیت شکست (Split at)، گزینهٔ پیش‌فرض یعنی Each occurrence of
   the
   delimiter (در هر بار تکرار جداکننده) انتخاب می‌شود.
4. با فشردن دکمه OK، ستون جاری به دو ستون مستقل به نام‌های Name.1 (نام کوچک) و
   Name.2
   (نام خانوادگی) تبدیل می‌گردد [حدود ۳۲:۴۰].

چالش نام‌های مرکب و فلسفه طراحی فرآیند گردآوری داده (Data Gathering)
[حدود ۳۳:۴۵ تا
۳۸:۲۰]

در این قسمت از کلاس یکی از مهم‌ترین چالش‌های بومی پایگاه‌های داده در ایران به بحث گذاشته شد: اگر نام
فرد چندبخشی
باشد (مثلاً محمد حسین رضایی یا سید علی حسینی راد)، چه رخ می‌دهد؟

جداسازی شناسه کاربری ایمیل و کاربرد تحلیلی استخراج دامنه‌ها [حدود ۳۸:۵۰ تا
۴۱:۱۰]

در ستون ایمیل سازمانی (مانند a.rezaei@company.com)، مدیریت نیازمند دو خروجی است: ۱)
شناسه کاربری جهت
صدور کارت پرسنلی و ۲) نام دامنه سرور جهت تفکیک پیمانکاران از کارکنان رسمی.

• روش اول (تفکیک ستون): انتخاب ستون ایمیل -> منوی
  Split Column -> By Delimiter ->
  انتخاب کاراکتر سفارشی (Custom) و درج علامت اَت‌ساین (@). نتیجه:
  دو ستون
  مستقل حاوی نام کاربری و دامنه سرور [حدود ۳۹:۲۰].
• روش دوم (استخراج بدون حذف منبع): تب
  Add Column -> Extract -> Text Before Delimiter و درج علامت @ جهت استخراج
  شناسه؛ سپس
  Text After Delimiter جهت استخراج دامنه شرکت بدون دستکاری ستون ایمیل اصلی [حدود ۴۰:۳۵].

تفکیک ارقام از حروف فاقد جداکننده (Digit & Non-Digit Transitions) [حدود
۴۲:۳۰ تا
۴۶:۰۰]

در پروژه‌ها کدهای ترکیبی فعالیت‌ها یا متریال‌ها اغلب بدون کاراکتر جداکننده فضا یا خط‌تیره تایپ
می‌شوند؛ به عنوان
مثال کدهایی نظیر: PRJ101Phase یا CIVIL500Site.

۷.
فرآیند معکوس: ادغام ستون‌ها (Merge Columns)

برعکس عملیات تفکیک، مواقعی وجود دارد که اطلاعات در چند ستون مجزا (مانند نام، نام خانوادگی، یا پیشوند
کد پروژه)
وارد شده‌اند و برای ساخت شناسه یکتا یا چاپ احکام پرسنلی باید به هم متصل شوند [حدود ۴۶:۵۰].

مراحل اجرای ادغام:

1. ترتیب انتخاب ستون‌ها: با کلید Ctrl، ستون نام را انتخاب و سپس روی
   ستون نام
   خانوادگی کلیک می‌کنیم. ترتیب انتخاب، ترتیب چیدمان کلمات در خروجی را معین می‌کند [حدود ۴۷:۱۰].
2. کلیک راست روی هدر یکی از ستون‌ها و انتخاب دستور Merge Columns (یا
   از تب
   Transform / Add Column).
3. تعیین جداکننده (Separator): از منوی کشویی گزینه Space (یا جداکننده
   سفارشی مثل
   خط‌تیره یا آندرلاین) انتخاب می‌شود.
4. نام‌گذاری ستون نهایی: تایپ نام Full Name [حدود ۴۷:۵۵].

با زدن دکمه OK، ستون‌های مبدا حذف شده و ستون ادغام‌شده با فاصله استاندارد جایگزین می‌گردد.

۸. مباحث
زیرساختی: سازگاری نسخه‌ها و ذخیره‌سازی کوئری‌ها

در دقایق پایانی جلسه اول، استاد به دو دغدغه مهم فنی پیرامون ماندگاری و انتشار فایل‌های حاوی پاور
کوئری پاسخ داد
[حدود ۴۹:۳۰ تا ۵۳:۱۵]:

محل فیزیکی ذخیره کوئری‌ها (آیا کدهای M گم می‌شوند؟) [حدود ۵۰:۱۰]

پاور کوئری یک نرم‌افزار جانبی نیست؛ بلکه جزئی از پیکره موتور محاسباتی فایل اکسل است. تمام خطوط کدهای
زبان اِم،
زنجیره استپ‌های ذخیره‌شده و ساختار خط‌لوله داده، دقیقاً درون کدهای فایل اکسل (فرمت‌های
.xlsx یا
.xlsb یا .xlsm) فشرده و ذخیره می‌شوند. کاربر با فشردن کلیدهای
Ctrl + S،
تمام خطوط کوئری را به طور کامل درون سند ذخیره می‌کند و با انتقال فایل به کامپیوتر دیگر یا ایمیل به
همکاران، هیچ
مرحله‌ای مفقود نمی‌گردد [حدود ۵۰:۴۵].

ماتریس سازگاری نسخه‌های آفیس در سازمان‌ها [حدود ۵۱:۳۰]

اگر فایلی در اکسل ۲۰۲۴ یا مایکروسافت ۳۶۵ ساخته شود و در سیستمی با اکسل ۲۰۱۶ باز شود چه وضعیتی پیش
می‌آید؟

• هستهٔ موتور پاور کوئری از نسخه ۲۰۱۶ به بعد به صورت پیش‌فرض در اکسل تعبیه شده و سازگاری رو به عقب
  (Backward Compatibility) بسیار بالایی دارد.
• تمام دستورات تدریس‌شده در این دوره (توابع متنی، ترنسپوز، گروه‌بندی، شروط و استخراج) در تمام
  نسخه‌های ۲۰۱۶،
  ۲۰۱۹، ۲۰۲۱، ۲۰۲۴ و آفیس ۳۶۵ به یک شکل و بدون نقص کار می‌کنند [حدود ۵۲:۲۰].
• تنها استثنا توابع بسیار جدید اکسل در محیط شیت (مانند UNIQUE یا
  TEXTSPLIT) هستند که
  در اکسل‌های قدیمی ارور #NAME? می‌دهند؛ به همین دلیل تأکید استاد بر انجام تمیزکاری در
  پاور کوئری است
  تا فایل نهایی وابسته به نسخه اکسل کاربر نباشد [حدود ۵۳:۰۰].

۹.
پرسش‌ها و
پاسخ‌های فنی کلاس

۱۰.
تحلیل عمیق و منطق جریان داده (نمودار فلوچارت Mermaid)

فلوچارت زیر چرخه کامل پردازش داده در سناریوهای فایل سوم را ترسیم می‌کند؛ از ایجاد فهرست کشویی
اعتبارسنجی پویا تا
خط‌لوله تفکیک هوشمند شناسه‌ها و ایمیل‌ها:

            flowchart RL
            subgraph S1["خط‌لوله ساخت لیست کشویی پویا Data Validation"]
            A["داده‌های خام با اقلام تکراری و حروف متفرقه"] --> B["حذف ستون‌های اضافی با Remove Other Columns"]
            B --> C["استانداردسازی حروف با Capitalize Each Word"]
            C --> D["حذف اقلام تکراری با Remove Duplicates"]
            D --> E["مرتب‌سازی الفبایی با Sort Ascending"]
            E --> F["بارگذاری در شیت و اتصال به Data Validation"]
            end
            
            subgraph S2["خط‌لوله پردازش و تفکیک متن Split & Extract"]
            G["رشته متنی پرسنلی یا کد ترکیبی"] --> H{"دارای جداکننده مشخص Delimiter؟"}
            H -->|"بله مانند Space یا @"| I["Split Column by Delimiter"]
            H -->|"خیر ترکیب عدد و حروف"| J["Split by Non-Digit to Digit"]
            I --> K["تولید ستون‌های نام، نام خانوادگی، دامنه"]
            J --> L["تفکیک خودکار شماره پروژه و فاز"]
            end
            
            F --> M["محیط تعاملی داشبورد اکسل با قابلیت Refresh خودکار"]
            K --> M
            L --> M
            

۱۱.
واژه‌نامهٔ جامع و تخصصی

۶. مهندسی
تفکیک ستون‌ها (Split Column) و پاک‌سازی اسامی پرسنل

در جدول tbl_Name، ستون نام و نام خانوادگی افراد (Full Name) در یک فیلد واحد
ذخیره شده است.
برای گزارش‌گیری پرسنلی، نام کوچک و نام خانوادگی باید تفکیک گردند [حدود ۲۸:۵۰].

تفکیک بر مبنای جداکننده فضا (Space) [حدود ۲۹:۱۵ تا ۳۱:۰۰]

مسیر اجرای دستور: انتخاب ستون -> تب Transform (یا تب Add Column) -> گزینهٔ Split Column -> انتخاب گزینهٔ By Delimiter.

• تشخیص هوشمند نرم‌افزار: پاور کوئری به محض باز شدن پنجره، نوع جداکننده را با بررسی
  کاراکترهای
  متن به صورت پیش‌فرض روی Space قرار می‌دهد.
• تنظیم موقعیت تفکیک (Split at): سه حالت در اختیار کاربر
  قرار دارد:
  1. Left-most delimiter: تفکیک فقط در اولین فاصله از سمت چپ (مناسب برای جداسازی نام اول).
  2. Right-most delimiter: تفکیک فقط در آخرین فاصله از سمت راست (مناسب برای جداسازی پسوند
     فامیلی).
  3. Each occurrence of the delimiter: شکستن سلول در تمام فاصله‌ها به تعداد ستون‌های جدید
     [حدود ۳۰:۱۰].

چالش نام‌های مرکب و فلسفه طراحی فرآیند گردآوری داده (Data Gathering)
[حدود ۳۱:۳۰ تا
۳۴:۱۰]

جداسازی شناسه کاربری ایمیل و کاربرد تحلیلی استخراج دامنه‌ها [حدود ۳۴:۳۰ تا
۳۸:۱۰]

در ستون ایمیل پرسنل (Email)، مقادیری مانند m.ahmadi@mapna.com قرار دارد. مدرس
دو شیوهٔ تفکیک
را پیاده کرد:

• روش اول (استفاده از Extract): ستون ایمیل انتخاب شده و از تب Add Column ->
  Extract -> Text
  After Delimiter کاراکتر @ معرفی گردید تا ستون اختصاصی دامنه شرکت‌ها ساخته شود
  [حدود ۳۵:۲۰].
• روش دوم (استفاده از Split Column): دستور
  Split Column -> By Delimiter با کاراکتر
  @ اجرا شد. ستون اول حاوی شناسه کاربری (Username) و ستون دوم حاوی
  دامنه سازمانی
  (Domain) گردید.
• کاربرد تحلیلی در هوش تجاری: با گروه‌بندی (Group By) روی
  ستون دامنه‌ها،
  مدیر پروژه می‌تواند در یک ثانیه تشخیص دهد چه تعداد از کاربران متعلق به پیمانکار اصلی (مثلاً
  @oico.com)، چه تعداد مشاور و چه تعداد دارای ایمیل‌های عمومی (نظیر
  @gmail.com) هستند
  [حدود ۳۷:۴۰].

تفکیک ارقام از حروف فاقد جداکننده (Digit & Non-Digit Transitions) [حدود
۳۸:۴۰ تا
۴۱:۱۰]

در شیت ۵، کدهای ترکیبی فعالیت‌ها نظیر TASK102 یا SEC05B بدون هیچ فاصله یا
خط‌تیره‌ای
ذخیره شده‌اند. در اکسل سنتی، جداسازی این عبارات مستلزم نوشتن فرمول‌های بسیار پیچیده آرایه‌ای با توابع
LOOKUP و کدهای اسکی بود. در پاور کوئری دو دکمه اختصاصی تعبیه شده است:

• از غیررقم به رقم (By Non-Digit to
  Digit): به محض
  رسیدن متن از یک کاراکتر حرفی به اولین عدد، ستون را می‌شکند (تبدیل TASK102 به دو ستون
  TASK و 102) [حدود ۳۹:۱۵].
• از رقم به غیررقم (By Digit to
  Non-Digit): به محض
  رسیدن از عدد به کاراکتر حرفی، شکست را اعمال می‌کند (مناسب برای کدهایی مانند 102SEC)
  [حدود ۴۰:۱۰].

۷.
فرآیند
معکوس: ادغام ستون‌ها (Merge Columns)

عملیات عکس تفکیک، ادغام چند ستون مجزا در یک فیلد مشترک است (معادل عملگر آمپرسند & یا
توابع
CONCATENATE و TEXTJOIN در اکسل) [حدود ۴۱:۴۰].

1. اهمیت توالی انتخاب ستون‌ها: با کلید Ctrl، ابتدا ستون First
   Name و سپس
   ستون Last Name کلیک می‌شوند. ستونی که اول کلیک شود، در ابتدای متن ادغامی قرار می‌گیرد [حدود
   ۴۲:۰۰].
2. انتخاب دستور Merge Columns از تب Transform (جهت جایگزینی)
   یا تب Add
   Column (جهت ایجاد ستون جدید).
3. تنظیم جداکننده (Separator): انتخاب کاراکتر فاصله (Space) یا کاراکتر سفارشی (Custom) نظیر خط‌تیره یا ویرگول.
4. تعیین نام ستون نهایی: Full Name [حدود ۴۲:۴۵].

۸. مباحث زیرساختی: سازگاری نسخه‌ها و ذخیره‌سازی کوئری‌ها

در دقایق پایانی کلاس، چند پرسش حیاتی پیرامون نحوه ذخیره‌سازی و پایداری فایل‌ها مطرح شد [حدود ۴۴:۲۰ تا
۴۸:۰۰]:

۹.
پرسش‌ها
و پاسخ‌های فنی کلاس

۱۰.
تحلیل عمیق و منطق جریان داده (نمودار Mermaid)

نمودار زیر دو جریان کلیدی پردازش‌شده در این بخش را نمایش می‌دهد: جریان خودکارسازی لیست اعتبارسنجی
پویا در سمت راست،
و موتور تفکیک و استخراج رشته‌های متنی در سمت چپ:

flowchart RL
    subgraph S1["پایپ‌لاین لیست اعتبارسنجی پویا Data Validation"]
        A["داده‌های خام فعالیت‌ها tbl_List"] --> B["حذف ستون‌های اضافه با Remove Other Columns"]
        B --> C["استانداردسازی حروف با Capitalize Each Word"]
        C --> D["حذف اقلام تکراری با Remove Duplicates"]
        D --> E["مرتب‌سازی الفبایی با Sort Ascending"]
        E --> F["بارگذاری به عنوان جدول خروجی اکسل"]
        F --> G["اتصال به فرمول منوی کشویی List در اکسل"]
    end

    subgraph S2["موتور تفکیک و پردازش متن Split & Extract"]
        H["رشته متنی خام سلول"] --> I{"نوع تفکیک مورد نیاز"}
        I -->|"بر مبنای کاراکتر جداکننده Delimiter"| J["تفکیک بر اساس Space یا علامت @"]
        I -->|"بر مبنای ماهیت کاراکتر بدون جداکننده"| K["تفکیک Non-Digit to Digit"]
        I -->|"استخراج بدون شکستن ستون"| L["ابزارهای خانواده Extract"]
    end

    G --> M["فرم هوشمند سازمانی پایدار و داینامیک"]
    J --> M
    K --> M
    L --> M

۱۱.
واژه‌نامهٔ جامع و تخصصی

۱۲.
جدول
ماتریس سناریوها و مطالعات موردی

۱۳.
جدول شناسه‌ها، آمار، نسخه‌ها و نام‌های خاص

۱۴.
کپسول نکات کلیدی امتحانی و استخدامی

1. نقص ارجاع با Define Name در اعتبارسنجی: تعریف
   نام روی ستون
   جدول اکسل مقادیر تکراری را حذف نمی‌کند؛ برای لیست کشویی داینامیک یا باید از تابع UNIQUE (اکسل ۲۰۲۱
   به بعد) یا از
   خروجی یکتای پاور کوئری استفاده شود.
2. علت خطای Replace Values در ستون عددی: تلاش
   برای جایگزینی
   حروف متنی در ستونی که نوع داده آن Whole Number است خطای ناسازگاری تایپ ایجاد می‌کند؛ نوع داده ستون
   باید پیش از
   دستور به Text تغییر یابد یا از Conditional Column استفاده شود.
3. تفاوت حالت‌های تفکیک Delimiter: حالت
   Left-most تنها
   در اولین جداکننده می‌شکند، Right-most در آخرین جداکننده، و Each occurrence در تمام
   جداکننده‌ها
   ستون جدید می‌سازد.
4. تفکیک بدون جداکننده: دستور By Non-Digit to
   Digit
   رشته‌های متصل مانند TASK102 را بدون نیاز به فرمول‌نویسی به حرف و عدد تفکیک می‌کند.
5. قانون تقدم در ادغام ستون‌ها: در ابزار Merge
   Columns،
   ترتیب کلیک روی ستون‌ها با کلید Ctrl تقدم چیدمان متن نهایی را تعیین می‌کند.
6. ماندگاری کوئری‌ها: کلیه مراحل و کدهای پاور
   کوئری مستقیماً
   داخل فایل اکسل ذخیره می‌شوند و نیازی به ارسال فایل یا کانکشن خارجی به همراه ورک‌بوک نیست.

۱۵.
جمع‌بندی نهایی جلسه اول

جلسه اول دوره پیشرفته اکسل و پاور کوئری، شالوده گذار از کاربری سنتی اکسل به مهندسی داده بود. از
پایپ‌لاین‌های
مقدماتی پاک‌سازی، ترنسپوز جداول افقی، گروه‌بندی و رفع خطاهای کیس‌سنسیتیو گرفته تا ساخت لیست‌های
اعتبارسنجی پویا و
تفکیک پیشرفته متن، آموختیم که چگونه ساعت‌ها کار طاقت‌فرسای هفتگی و ماهانه را با یک پایپ‌لاین خودکار
جایگزین کنیم تا
با یک کلیک روی Refresh، تمام داشبوردها و گزارش‌های مدیریتی بی‌درنگ به‌روزرسانی گردند.

۱۶.
خودآزمون سنجش یادگیری (تستی، کوتاه‌پاسخ و تشریحی)